Πριν από λίγους μήνες δημοσιεύθηκαν οι νέες Διατροφικές Κατευθυντήριες Οδηγίες 2025–2030, συνοδευόμενες από ένα ανανεωμένο μοντέλο απεικόνισης της διατροφής, γνωστό ως νέα διατροφική πυραμίδα.
Από την πρώτη ματιά, είναι σαφές ότι κάτι έχει αλλάξει. Το ερώτημα όμως είναι:

Αλλάζει πράγματι η επιστήμη της διατροφής ή αλλάζει ο τρόπος που την παρουσιάζουμε;

Γιατί χρειαζόταν μια νέα διατροφική πυραμίδα;

Οι παραδοσιακές διατροφικές πυραμίδες είχαν βασικό στόχο να απλοποιήσουν την διατροφή.

Στην πράξη όμως:

• Δημιούργησαν σύγχυση γύρω από τα μακροθρεπτικά συστατικά.
• Έδωσαν υπερβολική έμφαση στην ποσότητα.
• Αγνόησαν τον βαθμό επεξεργασίας των τροφίμων.

Την ίδια στιγμή, η σύγχρονη έρευνα δείχνει ξεκάθαρα ότι:

• Δεν έχει σημασία μόνο τι τρώμε, αλλά και σε ποια μορφή το τρώμε.

Έτσι, η νέα διατροφική πυραμίδα επιχειρεί να μετατοπίσει το μήνυμα από την ποσότητα στο είδος των τροφίμων.

Τι είναι η νέα διατροφική πυραμίδα;

Η νέα διατροφική πυραμίδα δεν αποτελεί μια εντελώς νέα επιστημονική θεωρία, αλλά ένα επικαιροποιημένο οπτικό εργαλείο που συνοδεύει τις επίσημες διατροφικές οδηγίες των ΗΠΑ για την περίοδο 2025–2030.

Σε σχέση με τα παλαιότερα μοντέλα:

• Μειώνεται η έμφαση στην ποσότητα και αυξάνεται η έμφαση στην ποιότητα των τροφίμων.
• Δίνεται προτεραιότητα σε ολόκληρα και ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα.
• Αναδιατάσσονται οι ομάδες τροφίμων, γεγονός που έχει προκαλέσει επιστημονική συζήτηση.

Η πυραμίδα χρησιμοποιείται κυρίως ως εκπαιδευτικό εργαλείο δημόσιας υγείας και επηρεάζει διατροφικά προγράμματα, σχολικά γεύματα και οδηγίες πληθυσμιακού επιπέδου.

Ποιες είναι οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες 2025-2030;

Οι νέες οδηγίες δεν ανατρέπουν πλήρως όσα γνωρίζαμε, αλλά επικαιροποιούν επιμέρους σημεία με βάση σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα.

1)Έμφαση σε τρόφιμα υψηλής θρεπτικής αξίας.

Συστήνεται η συστηματική κατανάλωση:

• φρούτων και λαχανικών
• οσπρίων
• ξηρών καρπών
• ψαριών
• αυγών
• ποιοτικών πηγών πρωτεΐνης

Η ποιότητα και ο βαθμός επεξεργασίας των τροφίμων αναγνωρίζονται ως κρίσιμοι παράγοντες υγείας.

2)Αναθεώρηση της σημασίας της πρωτεΐνης.

Η πρωτεΐνη αποκτά πιο κεντρικό ρόλο. Οι νέες οδηγίες δίνουν αυξημένη έμφαση στην πρόσληψη πρωτεΐνης:

• για την διατήρηση της μυϊκής μάζας
• για τον κορεσμό
• για την μεταβολική υγεία

Προτείνεται πρόσληψη που μπορεί να φτάνει τα 1,2-1,6 g πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους, ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο δραστηριότητας.

3)Λιγότερη ζάχαρη, λιγότερη επεξεργασία.

Οι νέες οδηγίες είναι ξεκάθαρες:

• Τα προστιθέμενα σάκχαρα πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο.
• Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα δεν μπορούν να αποτελούν βάση της καθημερινής διατροφής.

Η οδηγία βασίζεται στη συσχέτιση της υψηλής πρόσληψης ζάχαρης με παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακά νοσήματα.

4)Κορεσμένα λιπαρά: τι παραμένει σταθερό;

Παρά τις αλλαγές στο γραφικό μοντέλο, παραμένει η σύσταση:

• Λιγότερο από 10% των ημερήσιων θερμίδων να προέρχετι από κορεσμένα λιπαρά.

Το σημείο αυτό αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες επιστημονικής κριτικής.

Γιατί κρίθηκε αναγκαία η αναθεώρηση;

Η αναθεώρηση των διατροφικών οδηγιών έγινε με στόχο:

• την αντιμετώπιση της αυξανόμενης παχυσαρκίας
• την μείωση της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων
• την καλύτερη επικοινωνία της επιστημονικής γνώσης στο ευρύ κοινό

Οι σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι η συνολική ποιότητα της διατροφής επηρεάζει την υγεία περισσότερο από την απομονωμένη κατανάλωση μεμονωμένων θρεπτικών συστατικών.

Τότε γιατί υπάρχει σύγχυση;

Παρά τις καλές προθέσεις, η νέα διατροφική πυραμίδα έχει δεχθεί κριτική από επιστήμονες και επαγγελματίες υγείας.

Ο  λόγος;

1)Η ασυμφωνία μεταξύ εικόνας και οδηγιών.

Η απεικόνιση δίνει την εντύπωση αυξημένης κατανάλωσης τροφίμων που περιέχουν κορεσμένα λιπαρά, ενώ οι επίσημες οδηγίες συνεχίζουν να τα περιορίζουν.
Αυτό δημιουργεί σύγχυση στον μη εξειδικευμένο πληθυσμό.

2)Η περιορισμένη ενσωμάτωση των συστάσεων της επιστημονικής επιτροπής.

Μέρος των προτάσεων της ανεξάρτητης επιστημονικής επιτροπής δεν αποτυπώθηκε στην τελική μορφή των οδηγιών, γεγονός που έχει εγείρει ερωτήματα για την διαδικασία λήψης των  αποφάσεων.

3)Η ελλιπής έμφαση σε φυτικές ίνες και η βιωσιμότητα.

Η νέα πυραμίδα:

• Δεν αναδεικνύει τον ρόλο των φυτικών ινών και
• Δεν συνδέει ξεκάθαρα την διατροφή με την βιωσιμότητα, παρότι αυτό αποτελεί βασικό άξονα της σύγχρονης διατροφικής επιστήμης.

Πως πρέπει να ερμηνεύεται από τον καταναλωτή;

Η διατροφική πυραμίδα:

• Δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη διατροφική συμβουλευτική.
• Δεν αποτελεί θεραπευτικό εργαλείο.
• Λειτουργεί ως γενικός οδηγός πληθυσμιακού επιπέδου.

Η εφαρμογή της στην καθημερινή ζωή απαιτεί επιστημονική καθοδήγηση από διαιτολόγο, λαμβάνοντας υπόψη ηλικία, φίλο, επίπεδο δραστηριότητας και κλινικές ενδείξεις.

Συμπέρασμα

Η νέα διατροφική πυραμίδα 2025-2030 αποτελεί μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της διατροφικής εκπαίδευσης, με έμφαση στην ποιότητα των τροφίμων. Παρά τα θετικά της στοιχεία, παρουσιάζει αστοχίες και αντιφάσεις, που καθιστούν αναγκαία την σωστή ερμηνεία της.

Η υγιεινή διατροφή δεν αποτυπώνεται πλήρως σε ένα σχήμα. Απαιτεί γνώση, κρίση και εξατομίκευση.