Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ότι «χάνουν τον έλεγχο» με το φαγητό, ειδικά σε περιόδους άγχους ή έντονης συναισθηματικής φόρτισης. Όταν όμως τα επεισόδια υπερφαγίας γίνονται συχνά, συνοδεύονται από έντονη ενοχή και επηρεάζουν την καθημερινότητα, τότε μπορεί να πρόκειται για Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder – BED).
Η Διαταραχή Επεισοδειακής Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder – BED) είναι σήμερα η πιο συχνή διατροφική διαταραχή, αλλά συχνά παραμένει αδιάγνωστη. Το καλό νέο είναι ότι αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, με τη σωστή υποστήριξη.
Τι είναι η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας (BED);
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας χαρακτηρίζεται από:
- Επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατανάλωσης πολύ μεγάλης ποσότητας φαγητού σε μικρό χρονικό διάστημα (<2 ώρες), τουλάχιστον 1 φορά/εβδομάδα για 3 μήνες.
- Έντονο αίσθημα ότι το άτομο δεν μπορεί να σταματήσει ή να ελέγξει το φαγητό
- Απουσία αντισταθμιστικών συμπεριφορών (π.χ. εμετός ή εξαντλητική άσκηση)
Συνδέεται με έντονη ψυχική επιβάρυνση και λειτουργικές δυσκολίες στην καθημερινότητα, ενώ η βαρύτητά της ποικίλλει από ήπια μορφή, με 1–3 επεισόδια εβδομαδιαίως, έως εξαιρετικά σοβαρή, με περισσότερα από 14 επεισόδια την εβδομάδα.
Ποιά είναι τα πιο συχνά συμπτώματα BED;
Ένα άτομο με Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας μπορεί να:
- Τρώει πολύ γρήγορα
- Τρώει μέχρι να νιώσει έντονη δυσφορία
- Τρώει χωρίς να πεινά πραγματικά
- Τρώει μόνο του, κρυφά από άλλους
- Νιώθει ενοχές, ντροπή ή απογοήτευση μετά το φαγητό
Τα επεισόδια αυτά δεν είναι θέμα έλλειψης θέλησης, αλλά σύμπτωμα μιας πραγματικής διαταραχής.
Ποιες ομάδες ατόμων είναι πιθανότερο να παρουσιάσουν Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας;
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας μπορεί να εμφανιστεί:
- Σε γυναίκες και άνδρες
- Σε άτομα με φυσιολογικό βάρος, υπέρβαρο ή παχυσαρκία
- Σε εφήβους και ενήλικες
Συχνά συνυπάρχει με:
- Άγχος ή κατάθλιψη
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση
Ιστορικό αυστηρών διαιτών
Ποιές είναι οι βασικές αιτίες BED;
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας δεν έχει μία μόνο αιτία. Συνήθως προκύπτει από συνδυασμό:
1.Ψυχολογικών παραγόντων
- Συναισθηματική πίεση ή άγχος
- Δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων
- Τελειομανία
2.Βιολογικών παραγόντων
- Μηχανισμοί του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή και τον έλεγχο της παρόρμησης
3.Κοινωνικών και αναπτυξιακών παραγόντων
- Αυστηρές δίαιτες και απαγορεύσεις
- Ενοχές γύρω από «καλά» και «κακά» τρόφιμα
- Δυσλειτουργίες στη γονική φροντίδα και εντάσεις στις οικογενειακές σχέσεις
- Σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση
- Απώλεια ελέγχου του φαγητού στην παιδική ηλικία
Ποιοί είναι οι κίνδυνοι BED;
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας συνδέεται με σημαντικές επιπτώσεις στη σωματική υγεία, οι οποίες μπορεί να είναι παροδικές ή μόνιμες, ακόμη και μετά την έναρξη της ανάρρωσης, ανάλογα με τη διάρκεια και τη βαρύτητα της διαταραχής.
Μεταξύ των συχνότερων επιπλοκών περιλαμβάνονται:
- Επίμονα σωματικά άλγη (π.χ. πονοκέφαλοι, πόνος στην οσφυϊκή μοίρα και δυσφορία στον αυχένα)
- Αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη και αρτηριακής υπέρτασης
- Διαταραχές λιπιδίων (π.χ. αυξημένη χοληστερόλη, υψηλή αρτηριακή πίεση)
- Καρδιαγγειακά νοσήματα
- Αίσθημα παλμών ή αρρυθμίες
- Αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου
- Ορμονικές διαταραχές
- Μειωμένη αντοχή, περιορισμένη κινητικότητα και έντονο αίσθημα κόπωσης
- Διαταραχές ύπνου (π.χ. υπνική άπνοια, κακής ποιότητας ύπνος)
- Αφυδάτωση
- Στις γυναίκες: δυσλειτουργία εμμήνου ρύσεως
Πώς αντιμετωπίζεται η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας;
Η αντιμετώπιση της Διαταραχής Επεισοδιακής Υπερφαγίας είναι ολιστική και εξατομικευμένη.
1.Ψυχοθεραπεία
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) θεωρείται η πιο αποτελεσματική προσέγγιση. Βοηθά το άτομο:
- Να κατανοήσει τα αίτια των επεισοδίων
- Να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του χωρίς φαγητό
- Να μειώσει σταδιακά τη συχνότητα της υπερφαγίας
2.Διατροφική υποστήριξη
Ο ρόλος του διαιτολόγου είναι καθοριστικός:
- Δημιουργία σταθερού και επαρκούς διατροφικού πλάνου
- Αποφυγή αυστηρών περιορισμών
- Εκπαίδευση στη φυσιολογική σχέση με το φαγητό
3.Φαρμακευτική αγωγή (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)
Σε ορισμένα άτομα, ο ψυχίατρος μπορεί να συστήσει φαρμακευτική αγωγή ως συμπλήρωμα της θεραπείας.
Μπορεί να ξεπεραστεί η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας;
Ναι. Με τη σωστή καθοδήγηση, πολλά άτομα:
- Μειώνουν ή σταματούν τα επεισόδια υπερφαγίας
- Βελτιώνουν τη σχέση τους με το φαγητό
- Αποκτούν καλύτερη ποιότητα ζωής
Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας παίζει καθοριστικό ρόλο.
Πότε να ζητήσω βοήθεια;
Αν :
- Τα επεισόδια υπερφαγίας επαναλαμβάνονται,
- Το φαγητό επηρεάζει την ψυχολογία σου,
- Νιώθεις ότι έχεις χάσει τον έλεγχο,
τότε αξίζει να απευθυνθείς σε διαιτολόγο και ειδικό ψυχικής υγείας.
Η σχέση με το φαγητό μπορεί να βελτιωθεί. Η βοήθεια υπάρχει και η αλλαγή είναι εφικτή, χωρίς ενοχές και χωρίς αυστηρές δίαιτες.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτό το άρθρο, το πρώτο βήμα είναι να μιλήσεις σε έναν επαγγελματία.
Συχνές ερωτήσεις
–Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας είναι το ίδιο με τη λαιμαργία;
Όχι. Είναι διαγνωσμένη ψυχική διαταραχή και δεν σχετίζεται με έλλειψη χαρακτήρα.
–Χρειάζεται δίαιτα για να αντιμετωπιστεί;
Όχι αυστηρή δίαιτα. Αντίθετα, η υπερβολική στέρηση μπορεί να επιδεινώσει τα επεισόδια.
–Μπορώ να ζητήσω βοήθεια χωρίς να έχω παχυσαρκία;
Φυσικά. Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας αφορά τη συμπεριφορά και τη σχέση με το φαγητό, όχι το βάρος. Μπορεί να εμφανιστεί σε όλα τα βάρη, αν και σε άτομα με υπέρβαρο/παχυσαρκία η συχνότητα είναι υψηλότερη.
Βιβλιογραφία
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK551700/
https://psychiatryonline.org/doi/full/10.1176/appi.ajp.23180001
