Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ότι «χάνουν τον έλεγχο» με το φαγητό, ειδικά σε περιόδους άγχους ή έντονης συναισθηματικής φόρτισης. Όταν όμως τα επεισόδια υπερφαγίας γίνονται συχνά, συνοδεύονται από έντονη ενοχή και επηρεάζουν την καθημερινότητα, τότε μπορεί να πρόκειται για Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder – BED).
Η Διαταραχή Επεισοδειακής Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder – BED) είναι σήμερα η πιο συχνή διατροφική διαταραχή, αλλά συχνά παραμένει αδιάγνωστη. Το καλό νέο είναι ότι αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, με τη σωστή υποστήριξη.
Τι είναι η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας (BED);
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας χαρακτηρίζεται από:
- Επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατανάλωσης πολύ μεγάλης ποσότητας φαγητού σε μικρό χρονικό διάστημα (<2 ώρες), τουλάχιστον 1 φορά/εβδομάδα για 3 μήνες.
- Έντονο αίσθημα ότι το άτομο δεν μπορεί να σταματήσει ή να ελέγξει το φαγητό
- Απουσία αντισταθμιστικών συμπεριφορών (π.χ. εμετός ή εξαντλητική άσκηση)
Συνδέεται με έντονη ψυχική επιβάρυνση και λειτουργικές δυσκολίες στην καθημερινότητα, ενώ η βαρύτητά της ποικίλλει από ήπια μορφή, με 1–3 επεισόδια εβδομαδιαίως, έως εξαιρετικά σοβαρή, με περισσότερα από 14 επεισόδια την εβδομάδα.
Ποιά είναι τα πιο συχνά συμπτώματα BED;
Ένα άτομο με Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας μπορεί να:
- Τρώει πολύ γρήγορα
- Τρώει μέχρι να νιώσει έντονη δυσφορία
- Τρώει χωρίς να πεινά πραγματικά
- Τρώει μόνο του, κρυφά από άλλους
- Νιώθει ενοχές, ντροπή ή απογοήτευση μετά το φαγητό
Τα επεισόδια αυτά δεν είναι θέμα έλλειψης θέλησης, αλλά σύμπτωμα μιας πραγματικής διαταραχής.
Ποιες ομάδες ατόμων είναι πιθανότερο να παρουσιάσουν Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας;
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας μπορεί να εμφανιστεί:
- Σε γυναίκες και άνδρες
- Σε άτομα με φυσιολογικό βάρος, υπέρβαρο ή παχυσαρκία
- Σε εφήβους και ενήλικες
Συχνά συνυπάρχει με:
- Άγχος ή κατάθλιψη
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση
Ιστορικό αυστηρών διαιτών
Ποιές είναι οι βασικές αιτίες BED;
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας δεν έχει μία μόνο αιτία. Συνήθως προκύπτει από συνδυασμό:
1. Ψυχολογικών παραγόντων
- Συναισθηματική πίεση ή άγχος
- Δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων
- Τελειομανία
2. Βιολογικών παραγόντων
- Μηχανισμοί του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή και τον έλεγχο της παρόρμησης
3. Κοινωνικών και αναπτυξιακών παραγόντων
- Αυστηρές δίαιτες και απαγορεύσεις
- Ενοχές γύρω από «καλά» και «κακά» τρόφιμα
- Δυσλειτουργίες στη γονική φροντίδα και εντάσεις στις οικογενειακές σχέσεις
- Σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση
- Απώλεια ελέγχου του φαγητού στην παιδική ηλικία
Ποιοί είναι οι κίνδυνοι BED;
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας συνδέεται με σημαντικές επιπτώσεις στη σωματική υγεία, οι οποίες μπορεί να είναι παροδικές ή μόνιμες, ακόμη και μετά την έναρξη της ανάρρωσης, ανάλογα με τη διάρκεια και τη βαρύτητα της διαταραχής.
Μεταξύ των συχνότερων επιπλοκών περιλαμβάνονται:
- Επίμονα σωματικά άλγη (π.χ. πονοκέφαλοι, πόνος στην οσφυϊκή μοίρα και δυσφορία στον αυχένα)
- Αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη και αρτηριακής υπέρτασης
- Διαταραχές λιπιδίων (π.χ. αυξημένη χοληστερόλη, υψηλή αρτηριακή πίεση)
- Καρδιαγγειακά νοσήματα
- Αίσθημα παλμών ή αρρυθμίες
- Αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου
- Ορμονικές διαταραχές
- Μειωμένη αντοχή, περιορισμένη κινητικότητα και έντονο αίσθημα κόπωσης
- Διαταραχές ύπνου (π.χ. υπνική άπνοια, κακής ποιότητας ύπνος)
- Αφυδάτωση
- Στις γυναίκες: δυσλειτουργία εμμήνου ρύσεως
Πώς αντιμετωπίζεται η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας;
Η αντιμετώπιση της Διαταραχής Επεισοδιακής Υπερφαγίας είναι ολιστική και εξατομικευμένη.
1. Ψυχοθεραπεία
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) θεωρείται η πιο αποτελεσματική προσέγγιση. Βοηθά το άτομο:
- Να κατανοήσει τα αίτια των επεισοδίων
- Να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του χωρίς φαγητό
- Να μειώσει σταδιακά τη συχνότητα της υπερφαγίας
2. Διατροφική υποστήριξη
Ο ρόλος του διαιτολόγου είναι καθοριστικός:
- Δημιουργία σταθερού και επαρκούς διατροφικού πλάνου
- Αποφυγή αυστηρών περιορισμών
- Εκπαίδευση στη φυσιολογική σχέση με το φαγητό
3. Φαρμακευτική αγωγή (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)
Σε ορισμένα άτομα, ο ψυχίατρος μπορεί να συστήσει φαρμακευτική αγωγή ως συμπλήρωμα της θεραπείας.
Μπορεί να ξεπεραστεί η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας;
Ναι. Με τη σωστή καθοδήγηση, πολλά άτομα:
- Μειώνουν ή σταματούν τα επεισόδια υπερφαγίας
- Βελτιώνουν τη σχέση τους με το φαγητό
- Αποκτούν καλύτερη ποιότητα ζωής
Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας παίζει καθοριστικό ρόλο.
Πότε να ζητήσω βοήθεια;
Αν :
- Τα επεισόδια υπερφαγίας επαναλαμβάνονται,
- Το φαγητό επηρεάζει την ψυχολογία σου,
- Νιώθεις ότι έχεις χάσει τον έλεγχο,
τότε αξίζει να απευθυνθείς σε διαιτολόγο και ειδικό ψυχικής υγείας.
Η σχέση με το φαγητό μπορεί να βελτιωθεί. Η βοήθεια υπάρχει και η αλλαγή είναι εφικτή, χωρίς ενοχές και χωρίς αυστηρές δίαιτες.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτό το άρθρο, το πρώτο βήμα είναι να μιλήσεις σε έναν επαγγελματία.
Συχνές ερωτήσεις
- Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας είναι το ίδιο με τη λαιμαργία;
Όχι. Είναι διαγνωσμένη ψυχική διαταραχή και δεν σχετίζεται με έλλειψη χαρακτήρα. - Χρειάζεται δίαιτα για να αντιμετωπιστεί;
Όχι αυστηρή δίαιτα. Αντίθετα, η υπερβολική στέρηση μπορεί να επιδεινώσει τα επεισόδια. - Μπορώ να ζητήσω βοήθεια χωρίς να έχω παχυσαρκία;
Φυσικά. Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας αφορά τη συμπεριφορά και τη σχέση με το φαγητό, όχι το βάρος. Μπορεί να εμφανιστεί σε όλα τα βάρη, αν και σε άτομα με υπέρβαρο/παχυσαρκία η συχνότητα είναι υψηλότερη.
Βιβλιογραφία
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK551700/
https://psychiatryonline.org/doi/full/10.1176/appi.ajp.23180001
